Home

En alweer is de behandeling van het Burgerinitiatief Voltooid Leven uitgesteld! Behandeling in de plenaire vergadering van de Tweede Kamer werd eerst in november aangekondigd, daarna in december, toen in januari en nu vermeldt de voorlopige agenda van de Tweede Kamer dat behandeling wordt gepland op 7, 8 of 9 februari 2012 (week 6). 

Het Verslag van het Algemeen Overleg (VAO) d.d. 30 november 2011 staat op de voorlopige agenda voor 31 januari, 1 februari of 2 februari (week 5). Vaststelling van het verslag is van belang omdat de Euthanasiewet onderwerp van gesprek was. Kamerbreed is men bij die gelegenheid akkoord gegaan met een bredere interpretatie van de wet waardoor ouderen met een optelsom aan ouderdomskwalen voortaan ook binnen de Euthanasiewet vallen. De nieuwe KNMG-richtlijn over de rol van de arts bij het zelfgekozen levenseinde was daar de aanzet toe. Dit KNMG-standpunt is onder druk van Uit Vrije Wil tot stand gekomen, dat geeft de KNMG zelf toe. Ook de casus van de demente vrouw die euthanasie heeft gekregen, viel binnen de wet, mede omdat de regionale toetsingscommissies van oordeel waren dat aan de zorgvuldigheidseisen was voldaan.

Vooruitgang is er, maar het pleidooi van Uit Vrije Wil staat nog recht overeind.

Om de leden van de Tweede Kamer te laten zien dat er aan de stervenshulp aan ouderen met een voltooid leven nog heel wat schort, heeft de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) de website www.geachtetweedekamerleden.nl geopend, dit ter ondersteuning van Uit Vrije Wil. Van de meer dan 4000 brieven die op deze website zijn geplaatst, is een selectie van 1000 brieven gemaakt. Deze brieven vormden de inhoud van de petitie die 17 januari de Kamerleden van Veiligheid & Justitie en Volksgezondheid, Welzijn en Sport werd aangeboden. Een fraai boekwerk waarin de brieven waren afgedrukt, werd ieder Kamerlid overhandigd onder de aanmoediging ze vooral te lezen vóór de behandeling van het burgerinitiatief. 

Mocht het burgerinitiatief inderdaad in februari behandeld worden, dan betekent dit het einde van het initiatief dat door zovelen werd gesteund. De Initiatiefgroep Uit Vrije Wil zal snel daarna beslissen over haar toekomst. U zult daarover worden geïnformeerd.

Uit Vrije Wil is de naam van een initiatiefgroep die zich inzet voor de stervenshulpverlening aan ouderen met een voltooid leven. Deze initiatiefgroep bestaat uit een aantal bekende en minder bekende Nederlanders die dit onderwerp zozeer ter harte gaat dat zij actie hebben ondernomen. Zij heeft daartoe het Burgerinitiatief Voltooid Leven geïnitieerd. Doelstelling van het burgerinitiatief is 'Legalisatie van stervenshulp aan ouderen die hun leven voltooid achten. Dit op hun uitdrukkelijk verzoek en onder voorwaarden van zorgvuldigheid en toetsbaarheid.' Hierbij staat zelfbeschikking centraal.

De beoogde stervenshulp is nu strafbaar. De euthanasiewet geeft geen mogelijkheden omdat deze slechts ziet op ondraaglijk en uitzichtloos lijden met als grondslag een medisch classificeerbare ziekte of aandoening. Voor de stervenshulp aan ouderen met een voltooid leven, gebaseerd op verlies van kwaliteit van leven, introduceert Uit Vrije Wil daarom o.a. een nieuwe groep hulpverleners (stervenshulpverleners) die niet alleen uit artsen bestaat. Het gaat immers ook en misschien wel juist om existentiële problematiek.

De Tweede Kamer heeft inmiddels twee hoorzittingen georganiseerd naar aanleiding van het burgerinitiatief. Op 16 februari 2011 werd de initiatiefgroep door de commissie voor Veiligheid en Justitie en de commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport gehoord. Ter bespreking was een proeve van een wet geagendeerd die de initiatiefgroep onder de naam 'Wet toetsing stervenshulp aan ouderen' als uitwerking van het burgerinitiatief heeft opgesteld. Deze proeve van een wet valt te raadplegen via de button Wetgeving op deze pagina.

Op de tweede hoorzitting op 18 mei 2011 hielden de beide eerder genoemde Tweede Kamercommissies rondetafelgesprekken met deskundigen en vertegenwoordigers van organisaties die bij het onderwerp betrokken zijn. Het waren 19 gesprekken in totaal.

Wat Uit Vrije Wil al voorzag op basis van de namenlijst van genodigde deskundigen e.a. - die voor het overgrote deel uit de hoek van de samenleving kwamen die zich in de media in voorkomende gevallen al reeds fervente tegenstanders hadden betoond - gebeurde ook: de overgorte meerderheid van hen keerde zich tegen het burgerinitiatief.

Er zou onder meer sprake zijn van doorgeschoten individualisme en zelfbeschikking, van een te beperkt mensbeeld en een negatieve beeldvorming van ouderen. De stervenswens van ouderen zou het weliswaar niet bedoelde maar wel logische gevolg zijn van verkilde liefde voor mensen. Goede ouderenzorg en echte aandacht zouden levensmoeheid wegnemen. Waar is de eerbied voor het leven gebleven?

Het betrof hier veelal deskundigen - medische ethici, wetenschappers, vertegenwoordigers van organisaties als Juristenvereniging Pro Vita, het Lindeboominstituut, Christian Medical Fellowship Nederland en de Protestants Christelijke Ouderenbond (PCOB) - die het woord voerden en meenden óver de gevoelens van ouderen te kunnen spreken. De gevoelens van de oude mensen zélf ten aanzien van het burgerinitiatief werden nauwelijks naar voren gebracht.

Vier sprekers uitten zich positief over Uit Vrije Wil en wel de NVVE, het Humanistisch Verbond (HV), Hans van Dam en Annegreet van Bergen. Oud-minister Els Borst(tijdens wier ministerschap de euthanasiewet is aangenomen) nam een tussenpositie in. Zij heeft oog voor de problematiek van ouderen met een doodswens, maar meent dat de euthanasiewet voldoende mogelijkheden biedt in de ruimere interpretatie die de KNMG daar thans aan geeft.

Verrassend is de opstelling van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG). Zij heeft een nieuw standpunt ingenomen over de rol van de arts bij het zelfgekozen levenseinde en geeft toe dat dit is gebeurd onder druk van Uit Vrije Wil. Het is naar de mening van de KNMG terecht dat Uit Vrije Wil de problematiek van ouderen met een stervenswens op de agenda heeft gezet.

Het kader van de euthanasiewet en het begrip lijden is ruimer dan vaak wordt gedacht, zo stelde de KNMG tijdens het rondetafelgesprek. Op ouderen met een stapeling van ernstige ouderdomskwalen en toenemende aftakeling is de euthanasiewet eveneens van toepassing. Ook hier is sprake van (ondraaglijk en uitzichtloos) lijden met een medische grondslag. Het is niet de reikwijdte van de euthanasiewet, maar de interpretatie ervan waaraan het veeleer schort in die gevallen waarbij door artsen aan ouderen stervenshulp wordt onthouden. De KNMG vroeg daarbij overigens aandacht voor het feit dat het uitvoeren van euthanasie  artsen in het algemeen zeer zwaar valt en vooral bij deze groep hulpvragers evenals bij vroeg dementerenden en chronische psychiatrische patiënten. De KNMG dringt aan op grondig onderzoek naar de aard en omvang van de specifieke doelgroep ouderen met een doodswens bij voltooid leven.

Inmiddels heeft de KNMG op 6 september jl. de verbreding van haar standpunt naar buiten gebracht in een rapport onder de titel 'De rol van de arts bij het zelfgekozen levenseinde'. Dit rapport sluit precies aan bij hetgeen hierboven is beschreven en illustreert daarnaast helaas nog steeds de motieven van de initiatiefgroep Uit Vrije Wil die hebben geleid tot de indiening van het burgerinitiatief voltooid leven.

Het lijkt er op dat men voorlopig niet verder wil gaan dan de bestaande mogelijkheden geboden door de euthanasiewet maar dan wel met oprekking van de medische grondslag. Ouderen met een (opeen)stapeling van kwalen zouden bij een vraag naar stervenshulp dan onder de regie van de euthanasiewet vallen. De artsenfederatie KNMG verdient als organisatie voor verbreding van hun standpunt lof. Maar hoe treedt de individuele huisarts - die nu al vaak moeite blijkt te hebben met euthanasie - ouderen tegemoet die op grond van de ruimere criteria een beroep op hem of haar doen? De praktijk zal helaas veel weerbarstiger blijken en dat lijkt nog voorzichtig uitgedrukt. Bij een meningspeiling in juli 2011 door EenVandaag bleek van de 800 ondervraagde huisartsen 65% niet te willen voldoen aan een verzoek om stervenshulp bij voltooid leven, 20% was daartoe wél bereid en 15% had geen mening.

Onderzoek moet er komen. Dat is het tweede signaal dat naar aanleiding van de hoorzittingen wordt afgegeven. Men wil een beter inzicht hebben in de omvang en aard van de problematiek van de ouderen die hun leven voltooid achten. Ook verdient de bereidheid van artsen om hulp bij zelfdoding te verlenen in geval van voltooid leven, nader onderzoek; evenals de vraag of overige oplossingen als de autonome route reële alternatieven voor ouderen met voltooid leven zijn. 

Uit Vrije Wil kan niet anders dan zich schikken in onderzoek als een meerderheid van de Kamer daar voorstander van is. Maar met haar grote achterban van bijna 117.000 steunbetuigingen staat Uit Vrije Wil evenwel sterk. Ook de enquêtes over euthanasie en voltooid leven van weekblad Margriet en Omroep MAX zijn een steun in de rug.

Maar liefst 77% van de lezeressen die in november 2010 aan het Margriet-onderzoek hebben mee gedaan sprak zich uit vóór het gedachtengoed van Uit Vrije Wil. Bijna iedereen die meedeed (91%) kan zich voorstellen ooit zelf euthanasie te zullen overwegen. 89% wil een verruiming van de euthanasiewet en vindt dat euthanasie een recht van de patiënt zou moeten zijn. De resultaten van het onderzoek zijn te vinden op margriet.nl (met de toevoeging euthanasie). Van de 1600 ouderen die Omroep MAX in augustus 2011 in zijn onderzoek betrok vindt 64% dat mensen recht hebben hun leven op een humane manier te beëindigen, als zij menen dat het voltooid is.

In de zomer van 2009 heeft Yvonne van Baarle het initiatief genomen tot een burgerinitiatief dat zou moeten leiden tot de mogelijkheid voor ouderen met een voltooid leven om in alle waardigheid te kunnen sterven als zij daarvoor kiezen. Zij stelde een initiatiefgroep samen van bekende en minder bekende Nederlanders die zich sterk wilden maken voor dit onderwerp. De initiatiefgroep heeft vervolgens de lancering van het Burgerinitiatief Voltooid Leven voorbereid zodat dit in februari 2010 van start kon gaan.