Home

Uit Vrije Wil is de naam van een initiatiefgroep die zich inzet voor de stervenshulpverlening aan ouderen met een voltooid leven. Deze initiatiefgroep bestaat uit een aantal bekende en minder bekende Nederlanders die dit onderwerp zozeer ter harte gaat dat zij actie hebben ondernomen. Zij heeft daartoe het Burgerinitiatief Voltooid Leven geïnitieerd. Doelstelling van het burgerinitiatief is 'Legalisatie van stervenshulp aan ouderen die hun leven voltooid achten. Dit op hun uitdrukkelijk verzoek en onder voorwaarden van zorgvuldigheid en toetsbaarheid.' Hierbij staat zelfbeschikking centraal.

De beoogde stervenshulp is nu strafbaar. De euthanasiewet geeft geen mogelijkheden omdat deze slechts ziet op ondraaglijk en uitzichtloos lijden met als grondslag een medisch classificeerbare ziekte of aandoening. Voor de stervenshulp aan ouderen met een voltooid leven, gebaseerd op verlies van kwaliteit van leven, introduceert Uit Vrije Wil daarom o.a. een nieuwe groep hulpverleners (stervenshulpverleners) die niet alleen uit artsen bestaat. Het gaat immers ook en misschien wel juist om existentiële problematiek.

Uit Vrije Wil heeft een vernieuwend standpunt en onderscheidt zich van euthanasie t.a.v. de volgende zaken:

1. Zelfbeschikking staat centraal, terwijl in de euthanasiewet daarnaast voldaan moet worden aan ondraaglijk en uitzichtloos lijden op medische grondslag. Bij Uit Vrije Wil moet het verzoek om hulp bij zelfdoding vrijwillig, weloverwogen en duurzaam zijn. Ook hier zijn zorgvuldigheids- en toetsbaarheidseisen in het geding.
2. Voltooid leven is een subjectief begrip. Lijden aan het leven is wat de oudere daar zelf onder verstaat. Een definitie valt derhalve niet te geven; voltooid leven krijgt zijn eigen betekenis in ieder individueel geval.
3. Bewust wordt gesproken van hulp bij zelfdoding. De dodelijke medicijnen worden door de stervenshulpverlener aangereikt, maar de oudere is zelf verantwoordelijk voor de inname.
4. Het gaat om ouderen van 70 jaar en ouder die hun leven voltooid vinden, die lijden aan het leven. De leeftijdsgrens van 70 jaar en ouder is arbitrair, maar deze keuze beoogt ouderen de geruststelling te geven dat indien zij hun leven voltooid achten zij vanaf hun 70ste stervenshulp kunnen krijgen.
5. Omdat sprake is van existentiële nood (en niet van ondraaglijk en uitzichtloos lijden gebaseerd op medische grondslag) kiest Uit Vrije Wil voor een bredere groep gecertificeerde stervenshulpverleners. Geestelijk verzorgers, verpleegkundigen, psychologen e.a. kunnen naast artsen in dit kader ook stervenshulpverleners worden.

Het verloop van het Burgerinitiatief Votooid Leven tot nu toe
Yvonne van Baarle heeft in 2008 de voorbereidingen getroffen om het burgerinitiatief te starten. Zij heeft daartoe o.m. een initiatiefgroep van bekende en minder bekende Nederlanders opgericht.

Meteen na de lancering van het burgerinitiatief op 9 februari 2010 bleek dat het onderwerp op brede steun van de Nederlandse bevolking kan rekenen. De benodigde 40.000 steunbetuigingen werden binnen 14 dagen ontvangen. Het waren er uiteindelijk bijna 117.000 toen het burgerinitiatief op 18 mei 2010 bij de Tweede Kamer werd ingediend. De voorzitter van de commissie voor de Verzoekschriften en de Burgerinitiatieven nam ze in ontvangst.

Gedurende deze tijdspanne is er in de media uitvoerig over het onderwerp geschreven en gedebatteerd.

Conform het door de Tweede Kamer overgenomen advies van de commissie voor de Verzoekschriften en de Burgerinitiatieven hebben de commissies voor Veiligheid en Justitie en voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport op 16 februari 2011 een openbaar gesprek gevoerd met de initiatiefgroep. Het ging er om verduidelijking te krijgen in de maatregelen die de initiatiefgroep voor ogen stond. Hiertoe heeft de initiatiefgroep op 26 januari 2011 de Kamer een proeve van een wet aangeboden. 

Vervolgens hebben de eerder genoemde commissies op 18 mei 2011 naar aanleiding van het burgerinitiatief openbare rondetafelgesprekken gevoerd met ethici, wetenschappers en relevante organisaties, publicisten en ervaringsdeskunidgen.

Bij brief van 29 september 2011 (Kamerstuk 33026, nr.1) hebben deze commissies voorgesteld het burgerinitiatief te agenderen voor een plenair debat. Op 8 maart 2012 heeft een uitvoerige en waardige behandeling van het burgerinitiatief in de Tweede Kamer plaatsgevonden waarbij met name D66 en GroenLinks zich konden vinden in het gedachtegoed van Uit Vrije Wil. Met de stemmingen op 27 maart 2012 over vier uit de behandeling voortvloeiende moties beschouwt de Tweede Kamer het Burgerinitiatief Voltooid Leven als behandeld.

Toch is het burgerinitiatief niet van tafel. Partijen als D66 en GroenLinks die zich schaarden achter Uit Vrije Wil - de VVD liet het in de coalitie afweten - hebben de problematiek opgepakt. En de aangenomen motie Klijnsma c.s. zegt het burgerinitiatief "uit vrije wil" te zullen betrekken bij de kabinetsreactie op de tweede evaluatie van de euthanasiewet aan het einde van 2012. Dat betekent dat het gedachtegoed van Uit Vrije Wil weer terugkomt bij het Kamerdebat over deze tweede evaluatie.

De Initiatiefgroep Uit Vrije Wil is ondanks het feit dat het initiatief nog niet is gerealiseerd zeker niet ontevreden over de maatschappelijke importantie die aan het initiatief is gegeven. Zij zal in ieder geval blijven voortbestaan tot aan genoemd debat. Daarna zal de initiatiefgroep zich opnieuw beraden. In de tussentijd zullen waar mogelijk contacten met diverse Kamerfracties onderhouden worden en zullen ook organisaties als de NVVE en het Humanistisch Verbond niet uit het oog worden verloren. Uit Vrije Wil zal zich tenslotte blijven inzetten de maatschappelijke discussie verder te intensiveren.

Onder druk van Uit Vrije Wil heeft de artsenfederatie KNMG een ruimer standpunt ingenomen over het begrip lijden. Men vindt thans dat 'een optelsom aan ouderdomskwalen', die dikwijls elk op zich niet levensbedreigend of fataal zijn, kan leiden tot uitzichtloos en ondraaglijk lijden in de zin van de euthanasiewet. Dit is zeker een verruiming en zal voor sommige ouderen soulaas kunnen gaan bieden. Punt blijft dat de arts overtuigd dient te zijn en de beslissing in handen heeft.

Ook de Tweede Kamer is akkoord gegaan met deze bredere interpretatie van de euthanasiewet. Bovendien is tegen de door de NVVE inmiddels gestarte Levenseindekliniek met ambulante teams van regeringswege geen bezwaar gemaakt, mits deze opzet binnen de euthanasiewet opereert.

Een verwijsplicht voor artsen die weigeren een verzoek om euthanasie in te willigen, gaat de Tweede Kamer nog te ver. Een moreel appèl op artsen om euthanasieverzoeken open tegemoet te treden, zou voorlopig voldoende moeten zijn. Uit Vrije Wil is voorstander van de verwijsplicht omdat onderzoek onder artsen heeft uitgewezen dat ongeveer 50% van de arsten gereserveerd is onder wie 7% tegen als het gaat om het verlenen van euthanasie.

Door de grote aandacht voor het burgerinitiatief, ook in media en pers, is de problematiek van het gewilde levenseinde niet meer weg te denken uit de maatschappelijke discussies.

'Uit Vrije Wil, waardig sterven op hoge leeftijd' door Jit Peters, Eugène Sutorius en anderen. In artikelen en interviews geven leden van de initiatiefgroep Uit Vrije Wil hun visie op de problematiek van het voltooide leven van ouderen. Ook is de proeve van een wet die stervenshulp aan ouderen regelt met de uitgebreide Memorie van Toelichting opgenomen. Uitgegeven door Uitgeverij Boom, ISBN 978-94-6105-3497.

'De zelfgekozen dood van ouderen' door Wouter Beekman. Dit essay geeft een toegankelijk overzicht van de problematiek van het voltooide leven van ouderen, alsmede van de voorstellen voor stervenshulp m.b.t. deze doelgroep. Ook wordt het maatschappelijk debat naar aanleiding van het burgerinitiatief samengevat. Met een voorwoord van Jan Terlouw.

Uitgegeven door Uitgeverij Free Musketeers, ISBN 978-90-484-2348-4.